2030 yılına kadar Rusya’dan polietilen ihracatı 4–4,5 kat, polipropilen ihracatı ise 2–2,5 kat artabilir. En umut vadeden ihracat destinasyonları olarak Hindistan, Güneydoğu Asya ülkeleri ve Afrika ülkeleri öne çıkmaktadır. Rusya, 2025 yılının ilk 8 ayında polietilen ihracatını 2024’ün aynı dönemine kıyasla %46, polipropilen ihracatını ise %15 artırmıştır. Bu hammaddenin başlıca tüketicileri Çin, Türkiye ve Bağımsız Devletler Topluluğu ülkeleri olmuştur. Çin’e yapılan sevkiyatlar iki katına çıkmıştır. 2025 yılında Türkiye’ye polietilen ve polipropilen sevkiyatları önceki yıl seviyesinde kalmıştır. Buna rağmen Rus ihracatçılar, mevcut ekonomik ilişkiler ve Türkiye ekonomisinin polimer hammaddesine artan ihtiyacı nedeniyle bu pazarı öncelikli olarak değerlendirmektedir. 2025 yılının ilk çeyreğinde Türkiye, polimer ithalatını %5,1 artırmış olup, ithal edilen hammaddenin yarıdan fazlasını polipropilen ve polietilen oluşturmuştur.
Rusya’nın en büyük polimer hammaddesi ihracatçısı SİBUR’dur. Şirketin toplam polimer üretim kapasitesi yılda yaklaşık 5,2 milyon tondur. SİBUR, üretim varlıklarına yatırım yapmayı sürdürmekte olup, bu yatırımlar sayesinde 2028 yılı sonuna kadar üretim kapasitesi 3 milyon tondan fazla artacaktır. Büyük ölçekli inşaat ve modernizasyon projelerinin tamamlanmasının ardından şirket, iç pazarın kaliteli polimer hammaddesi ihtiyacını büyük ölçüde karşılayacak ve ihracat potansiyelini artıracaktır.
Amur Gazokimya Kompleksi’nin inşaat beş yıllık planı
Bu planların hayata geçirilmesinde önemli bir rol, Çin sınırına yakın konumda inşa edilen Amur Gazokimya Kompleksi tarafından üstlenilmektedir. Tesis, Rusya’nın Pasifik limanlarına ve demiryolu lojistik güzergâhlarına yakın bir konumda yer almaktadır. Bu proje, SİBUR ile China Petroleum & Chemical Corporation (Sinopec) arasında gerçekleştirilen ortak bir yatırım projesidir. Projedeki sermaye payları sırasıyla %60 ve %40’tır. İnşaat çalışmaları, Amur Bölgesi’nin güneyinde, Svobodnıy şehrine 15 kilometre mesafede bulunan 325 hektarlık bir alanda yürütülmektedir. Ana hammadde olan etan fraksiyonu ve sıvılaştırılmış hidrokarbon gazları, bitişik sahada bulunan Amur Gaz İşleme Tesisi’nden boru hattı aracılığıyla kesintisiz olarak sağlanacaktır.
Amur Gazokimya Kompleksi, Rusya’daki temel polimer üretimi açısından en büyük tesis olacak ve aynı zamanda dünyanın en büyük tesislerinden biri konumuna ulaşacaktır. Tesis, tasarım kapasitesine ulaştığında yılda toplam 2,7 milyon ton ürün üretecektir. Bunun 2,3 milyon tonu polietilen, 0,4 milyon tonu ise polipropilen olacaktır. Bu temel polimerler, inşaat, tıp, ulaşım ve tarım dahil olmak üzere sanayi sektörlerinin %80'inde kullanılmaktadır. Ölçek avantajı, modern ekipmanlar ve erişilebilir hammaddeler sayesinde üretim maliyeti dünyadaki en düşük seviyelerden biri olacaktır.
Tesis, üç adet gaz fazlı reaktör ve bir adet süspansiyon reaktörü ile donatılmıştır. SİBUR’un farklı üretim teknolojilerine odaklanması, polietilenin tüm işleme pazar segmentlerinde ürün portföyünün önemli ölçüde genişletilmesini ve güncellenmesini sağlayacaktır. Polietilen üretim hatlarının devreye alınması 2026 yılının ikinci yarısında, polipropilen üretiminin başlatılması ise 2027 yılında planlanmaktadır. İlk ürünleri verecek hatlar arasında yıllık 500 bin ton kapasiteli yüksek yoğunluklu polietilen hattı ve yıllık 600 bin ton kapasiteli üç lineer düşük yoğunluklu polietilen hattından biri yer almaktadır.
Farklı üretim teknolojilerine yapılan bu yatırım, SİBUR’un ürün portföyünü önemli ölçüde genişletmesine ve polietilen işleme pazarının tüm segmentlerinde yer almasına imkân tanıyacaktır.
Günümüzde dünya çapında en gelişmiş yöntemlerden biri olan gaz fazı proses teknolojisi; film, rafya ve enjeksiyon kalıplama segmentlerinde polietilen pazarının ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kullanılacaktır. Süspansiyon proses teknolojisi, SİBUR tarafından ilk kez uygulanacak olup, farklı moleküler ağırlık dağılımlarına sahip yeni bimodal polietilen türlerinin üretiminin önünü açacaktır. Bunlara örnek olarak metalosen esaslı yüksek yoğunluklu polietilen gösterilebilir. Bu malzeme, standart yüksek yoğunluklu polietilen türlerine kıyasla şeffaflığı koruyarak çok katmanlı filmlerin gerilme performansını artırmak amacıyla tasarlanmıştır. Birçok kullanıcı için, sıcak su borularında ve diğer yapı malzemelerinde kullanılan yüksek dayanımlı polietilen de ilgi çekici olacaktır.
Amur Gazokimya Kompleksi’nin, SİBUR’un diğer tesislerinde üretilen ürünlerin bir kısmını, Nizhnekamskneftehim tesislerinden temin edilen hekzan da dâhil olmak üzere, kullanması planlanmaktadır. Hekzan kullanımı, yüksek ve düşük yoğunluklu polietilenlerin özelliklerinin premium kalite seviyesine çıkarılmasını sağlayacaktır.
Amur Gazokimya Kompleksi’nin polipropilen üretim kapasitesi açısından bakıldığında, yeni üretim teknolojisi SİBUR’un mevcut ürün yelpazesini önemli ölçüde genişletecek ve döküm ürünleri ile çift eksenli yönlendirilmiş polipropilen filmler için özel ürünlerle tamamlayacaktır.
Lojistik ve Teknolojinin Gücü
2025 sonbaharı itibarıyla Amur Gazokimya Kompleksi’nin inşaatı %88 seviyesine ulaşmış olup, teknolojik hatların montajı ve devreye alma hazırlıkları devam etmektedir. İnşaat sahasına ekipman sevkiyatı tamamlanma aşamasına gelmiş olup, bu süreç Rus sanayi tarihindeki en etkileyici lojistik operasyonlardan biri olarak değerlendirilmektedir. 2021–2025 yılları arasında Amur Gazokimya Kompleksi sahasına, toplam ağırlığı 40 bin tonu aşan 450’den fazla özgün yapı elemanı taşınmıştır. Su yoluyla taşımacılık için özel balastlı Tomsk adlı bir mavna inşa edilmiş, 21 deniz vinç gemisi ve 57 mavna–römorkör kombinasyonu kiralanmıştır.
En yüksek kolonun (ticari propilen ayrıştırma kolonu) yüksekliği 111 metreye ulaşmış, en ağır kolonun (pirogazın suyla yıkanmasına yönelik kolon) ağırlığı ise 1.500 tonu aşmıştır.
Kritik unsurlardan biri, özel yazılımlar dâhil olmak üzere münhasır kontrol sistemlerinin geliştirilmesi olmuştur. Bu çalışma, Rusya ekonomisinde hızla gelişen yüksek teknolojili sektörlerin etkileşimine dayanan bir “proje içinde proje” niteliği taşımıştır. Sonuç olarak Amur Gazokimya Kompleksi, yapay zekâ ve robotik taşımacılık uygulamalarının hayata geçirilmesi açısından Rusya’nın petrol ve gaz kimyası sektöründe lider konuma ulaşacaktır.
Üretim süreçlerinde yüksek seviyede sistemsel otomasyon ve robotik kullanım, Amur Gazokimya Kompleksi’nin lojistik altyapısının kurulma aşamasında dahi ortaya konmuştur. Tesis, Rusya petrokimya sektöründe insansız robotik yükleyicilerin yaygın biçimde kullanıldığı ilk lojistik merkez olacaktır. Taşıma kapasitesi 3 tona kadar olan ilk 25 akıllı makine, Ağustos 2025’te inşası süren tesise teslim edilmiştir. Bu makineler şarj edilmeden 10 saate kadar çalışabilecek olup, tesis tam kapasiteye ulaştığında günde 5.600 palete kadar mamul ürün sevkiyatı gerçekleştireceklerdir.
Robotik yükleyicilere ek olarak, lojistik kompleksinde konteyner inceleme ve kabulüne yönelik akıllı sistemler, insansız yükleme vinçleri ve dijital kontrollü diğer ekipmanlar tek bir entegre bilgi sistemi altında kullanılacaktır. Bu çözümlerin uygulanmasının, iç lojistik verimliliğini %30’dan fazla artırması beklenmektedir.
ESG İlkeleri Uygulamada
Amur Gazokimya Kompleksi’nde hayata geçirilen çevresel ve teknolojik projeler, SİBUR’un 2030 yılına kadar uzanan sürdürülebilir kalkınma stratejisine entegre edilmiştir. Bu durum tesisin cazibesini artırmakta ve küresel eğilimlerle uyum sağlamaktadır. SİBUR’un hem Rusya’daki hem de küresel ESG derecelendirmelerindeki lider konumu, şirket tesislerinin yabancı ortaklarla çalışmasında önemli bir avantaj oluşturmaktadır. Bu nedenle Amur Gazokimya Kompleksi gibi büyük ölçekli bir tesisin inşaat süreci; teknolojilerde, altyapı projelerinin geliştirilmesinde ve insan kaynakları uygulamalarında ESG ilkeleriyle tam uyum içinde yürütülmektedir.
Amur Gazokimya Kompleksi, çevre koruma alanlarının korunmasına yönelik sisteme dâhil edilmiş olup kapsamlı çevresel faaliyetlerin başlatıcısı konumundadır. Tesiste atmosfer havası, su ve toprak kalitesine ilişkin laboratuvar kontrolleri sürekli olarak yapılmakta, ayrıca gürültü seviyeleri düzenli olarak ölçülmektedir. Çevre teknolojileri arasında özellikle benzersiz su sirkülasyon sistemleri ve gaz yakma sistemleri öne çıkmaktadır. Amur Gazokimya Kompleksi’nde otomatik kapalı devre su dolaşım sistemi hâlihazırda devreye alınmış olup bu sistem atık su miktarını en aza indirmekte ve suyun tekrar tekrar kullanılması sayesinde toplam su tüketimini önemli ölçüde azaltmaktadır. Zeya Nehri’nden yapılan su alım kapasitesi günlük 94.560 metreküp olacaktır.
Amur Gazokimya Kompleksi’ndeki dumansız meşale sistemi, yalnızca Rusya’daki en çevre dostu sistem olmakla kalmayıp aynı zamanda 180 metre yüksekliğiyle en yüksek meşale sistemidir. Meşale çalışması sırasında kullanılan kızgın buhar, dumansız çalışmayı ve artık gazın mümkün olan en eksiksiz şekilde yakılmasını sağlamaktadır. Bu sayede kurum ve koku oluşumu en düşük seviyeye indirilmekte, tesisin gürültü seviyesi ise yasal sınırlar içinde kalmaktadır.
Amur Gazokimya Kompleksi, Amur Bölgesi’nin öncelikli kalkınma alanının ve Svobodnıy kenti yakınında şekillenen sanayi parkının ana çekim merkezi olacaktır. Bu alanda, polietilen ve polipropilenden üretilen geniş bir ürün yelpazesinin imalatının yoğunlaştırılması planlanmaktadır. Hâlihazırda personel seçimi ve eğitimi süreci yürütülmektedir. Planlar doğrultusunda Amur Gazokimya Kompleksi’nde 800’den fazla yüksek nitelikli uzman görev yapacak, tesisin bağlantılı sektörlerde yaratacağı toplam istihdam ise 5.000 kişiye ulaşacaktır.
Türkiye: eski dost iki yeni dosttan iyidir
Amur Gazokimya Kompleksi, coğrafi yakınlık nedeniyle öncelikle Çin ve Güneydoğu Asya pazarlarına odaklanmış olsa da bu benzersiz tesisin ve sanayi parkındaki yan yatırımların potansiyeli bununla sınırlı değildir. Bu doğrultuda SİBUR’un stratejik ihracat planları, tüm ortakların talepleri ve üretimin fiilî kapasitesi doğrultusunda güncellenecektir.
Ticaret engellerine, istikrarsız lojistiğe, döviz kurlarındaki dalgalanmalara ve yeni ihracatçıların ortaya çıkmasına rağmen SİBUR, 2025 yılında satış hacmini korumuş ve Türkiye poliolefin pazarındaki konumunu güçlendirmiştir.